Nhà thờ H’Bâu – phế tích cổ dưới chân núi lửa Chư Đăng Ya

Nhà thờ H’Bâu – phế tích cổ dưới chân núi lửa Chư Đăng Ya

Giữa vùng đất đỏ bazan của Gia Lai, dưới chân núi lửa Chư Đăng Ya, có một công trình cổ mang vẻ đẹp đặc biệt: Nhà thờ H’Bâu. Không còn nguyên vẹn sau hơn một thế kỷ biến động, nơi đây ngày nay chỉ còn lại phần mặt tiền, tháp chuông và những bức tường gạch phủ màu thời gian.

Nhưng chính sự đổ nát ấy lại tạo nên nét hấp dẫn riêng của H’Bâu. Những vòm cửa Gothic, gạch nung cũ, lớp rêu phong và hàng cây xanh bao quanh khiến phế tích giống như một trang sử còn mở giữa đại ngàn Tây Nguyên.

Theo thông tin trong hồ sơ công bố của tỉnh Gia Lai, Nhà thờ cổ H’Bâu nằm tại làng Xóa, xã Biển Hồ, tỉnh Gia Lai, ở phía tây bắc chân núi lửa Chư Đăng Ya. Công trình được xác định là một di tích lịch sử, có khoảng 100 năm lịch sử và gắn với sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng của cộng đồng địa phương.

Lịch sử Nhà thờ cổ H’Bâu

Nhà thờ H’Bâu được hình thành vào đầu thế kỷ XX, trong giai đoạn hoạt động truyền giáo và quá trình hình thành các cộng đồng dân cư tại khu vực cao nguyên phía Bắc Pleiku.

Một trong những dấu tích đáng chú ý trên mặt tiền công trình là dòng chữ Hán “Kỷ Dậu niên”. Từ dấu tích này cùng những tư liệu liên quan, nhiều nguồn nghiên cứu và báo chí cho rằng công trình được xây dựng hoặc hoàn thiện vào khoảng năm 1909. Tuy nhiên, các tư liệu lịch sử về quá trình xây dựng vẫn còn hạn chế nên năm khởi dựng chính xác vẫn được đề cập với mức độ thận trọng.

Đáng chú ý, tài liệu công bố năm 2026 của tỉnh Gia Lai ghi nhận Nhà thờ H’Bâu được các linh mục người Pháp và giáo dân địa phương xây dựng vào đầu thế kỷ XX, khoảng năm 1909. Công trình được xem là nhà thờ Công giáo đầu tiên được xây dựng trên địa bàn Gia Lai cũ và là điểm giao lưu văn hóa giữa Pháp – Jrai – Kinh.

Nhà thờ cổ H’Bâu nhìn từ trên cao tại xã Biển Hồ, tỉnh Gia La

Dấu tích của một thời kỳ lịch sử

Nhà thờ từng là không gian sinh hoạt tín ngưỡng của cộng đồng Công giáo địa phương. Qua thời gian, chiến tranh và bom đạn đã khiến công trình bị hư hại nặng.

Theo các tư liệu hiện còn, đến nay phần mặt tiền và tháp chuông là những cấu kiện nổi bật nhất còn lại. Trên các bức tường vẫn có thể nhận thấy dấu tích của thời gian và chiến tranh.

Phế tích còn lại của nhà thờ H’Bâu tại xã Biển Hồ, tỉnh Gia La

Kiến trúc Gothic Pháp hòa quyện với văn hóa Tây Nguyên

Điểm khiến Nhà thờ H’Bâu Chư Đăng Ya đặc biệt là sự kết hợp giữa kiến trúc phương Tây và không gian văn hóa bản địa.

Nhìn từ mặt trước, công trình nổi bật với:

• Những vòm cửa cao.
• Các chi tiết kiến trúc mang dáng dấp Gothic Pháp.
• Tháp chuông cao nằm chính giữa mặt tiền.
• Tường xây bằng gạch nung và vữa.
• Những mảng tường phủ rêu theo thời gian.
• Không gian cây xanh bao quanh công trình.

Báo Văn Hóa ghi nhận nhà thờ mang dáng dấp Gothic Pháp với mái vòm cao, ô cửa nhọn và tháp chuông, đồng thời có sự hòa nhập với không gian và đời sống cộng đồng Tây Nguyên.

Nhà thờ cổ H’Bâu tại xã Biển Hồ, tỉnh Gia Lai

Gạch nung và dấu ấn của người thợ xưa

Trong điều kiện Tây Nguyên đầu thế kỷ XX, gạch và xi măng là những vật liệu không dễ có. Việc xây dựng một công trình quy mô như H’Bâu vì thế cho thấy sự đầu tư đáng kể về nhân lực và vật liệu.

Các nguồn tư liệu cho biết công trình có sự đóng góp của các linh mục thừa sai, những người thợ đến từ khu vực miền Trung và giáo dân Jrai địa phương. Những viên gạch nung, vòm cửa và phần tường còn sót lại ngày nay trở thành những dấu tích vật chất quý giá của giai đoạn lịch sử này.

Nhà thờ H’Bâu và cộng đồng người Jrai

Một trong những giá trị quan trọng của Nhà thờ H’Bâu không chỉ nằm ở kiến trúc mà còn ở đời sống tín ngưỡng của cộng đồng địa phương.

Theo hồ sơ của tỉnh Gia Lai, Nhà thờ H’Bâu gắn với sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng của người dân địa phương trong hơn một thế kỷ. Dù công trình cũ chỉ còn là phế tích, giáo dân vẫn đến chăm sóc khuôn viên, trồng hoa và duy trì hoạt động cầu nguyện.

Điều này tạo nên một hình ảnh rất đặc biệt: một công trình đã mất phần lớn hình hài nhưng đời sống tinh thần gắn với nó vẫn tiếp tục tồn tại.

Những luống hoa, cây xanh và không gian yên tĩnh xung quanh tháp chuông khiến H’Bâu không mang cảm giác của một phế tích bị bỏ quên hoàn toàn, mà giống một nơi ký ức vẫn được cộng đồng gìn giữ.

Nhà thờ H’Bâu dưới chân núi lửa Chư Đăng Ya

Vị trí của H’Bâu cũng góp phần tạo nên sức hấp dẫn của điểm đến.

Chư Đăng Ya là một núi lửa cổ có địa hình lòng chảo đặc trưng. Xung quanh là những vùng đất bazan màu mỡ, nương rẫy và cảnh quan núi đồi đặc trưng của Gia Lai.

Nhà thờ H’Bâu nằm trong không gian ấy, tạo nên sự tương phản thú vị giữa:

Tháp chuông cổ – rừng cây – đất đỏ bazan – núi lửa – làng Jrai.

Vào mùa hoa dã quỳ, khu vực Chư Đăng Ya trở nên đặc biệt nổi bật với sắc vàng trải trên sườn núi và các khu vực xung quanh. Nhà thờ cổ khi ấy trở thành một điểm dừng chân mang màu sắc rất khác so với những điểm tham quan thiên nhiên thông thường.

Báo Văn Hóa cũng ghi nhận sự kết nối cảnh quan giữa Nhà thờ H’Bâu và không gian Chư Đăng Ya, đặc biệt khi mùa dã quỳ phủ vàng vùng núi đồi.

Vẻ đẹp của một phế tích hơn 100 năm tuổi

Không giống những công trình được bảo tồn nguyên trạng, H’Bâu hấp dẫn bởi những gì thời gian đã để lại.

Từng viên gạch bạc màu, từng mảng tường bong tróc, những vòm cửa mất mái và phần tháp chuông đứng giữa cây xanh tạo nên một không gian giàu tính nhiếp ảnh.

Đặc biệt vào buổi sáng hoặc cuối chiều, ánh sáng xuyên qua tán cây chiếu lên những bức tường cũ tạo nên nhiều lớp màu sắc:

xám của đá – đỏ nâu của gạch – xanh của cây – vàng của hoa và ánh nắng.

Đây cũng là lý do Nhà thờ H’Bâu ngày càng được những người yêu thích nhiếp ảnh, kiến trúc cổ và du lịch khám phá tìm đến.

Nhà thờ H’Bâu có gì để khám phá?

1. Tháp chuông cổ

Đây là phần kiến trúc nổi bật nhất của phế tích. Dù đã bị hư hại, cấu trúc tháp vẫn giúp du khách hình dung phần nào diện mạo của nhà thờ trước đây.

2. Mặt tiền nhà thờ

Những vòm cửa và các chi tiết Gothic còn lại là điểm nhấn kiến trúc đáng chú ý. Đây cũng là khu vực thường được du khách quan sát và chụp ảnh.

3. Dấu tích chiến tranh

Trên những bức tường cũ còn có nhiều dấu vết hư hại. Chúng trở thành một phần của câu chuyện lịch sử mà công trình đã trải qua.

4. Không gian cây xanh và hoa

Khuôn viên quanh nhà thờ được bao phủ bởi cây xanh và nhiều loại hoa. Không gian này làm mềm đi vẻ đổ nát của công trình.

5. Cảnh quan Chư Đăng Ya

Từ khu vực nhà thờ, du khách có thể kết hợp khám phá không gian núi lửa Chư Đăng Ya và các điểm đến văn hóa, thiên nhiên lân cận.

Kinh nghiệm tham quan Nhà thờ H’Bâu

Nếu đưa Nhà thờ H’Bâu vào hành trình khám phá Chư Đăng Ya, du khách nên dành thời gian tìm hiểu trước về lịch sử địa phương thay vì chỉ xem đây là một điểm check-in.

Một số lưu ý:

• Giữ gìn cảnh quan và không tự ý leo trèo lên phần tường, tháp còn lại.
• Không chạm, di chuyển hoặc lấy các viên gạch, hiện vật tại phế tích.
• Không xả rác, đốt lửa trong khu vực di tích.
• Tôn trọng không gian cầu nguyện của cộng đồng Công giáo địa phương.
• Khi chụp ảnh, nên chú ý bảo vệ cây xanh và hoa được người dân chăm sóc.
• Có thể kết hợp tham quan núi lửa Chư Đăng Ya, Biển Hồ và các làng Jrai trong cùng hành trình.

Việc bảo vệ những dấu tích còn lại đặc biệt quan trọng bởi công trình đã chịu tác động của chiến tranh và thời gian trong hơn một thế kỷ. Hồ sơ của tỉnh Gia Lai hiện xác định Nhà thờ cổ H’Bâu là di tích lịch sử thuộc diện xếp hạng cấp tỉnh trong giai đoạn 2026–2029.

Nhà thờ H’Bâu – câu chuyện về lịch sử, văn hóa và con người Gia Lai

Nhà thờ H’Bâu không phải là một công trình còn nguyên vẹn. Giá trị của nơi này nằm chính ở những gì còn sót lại.

Hơn một thế kỷ đã đi qua, chiến tranh làm biến đổi diện mạo công trình, thời gian phủ rêu lên từng viên gạch. Thế nhưng giữa vùng đất đỏ bazan dưới chân Chư Đăng Ya, phần tháp chuông và mặt tiền cũ vẫn đứng đó.

Đó là dấu tích của một giai đoạn lịch sử khi những cộng đồng dân cư mới hình thành trên cao nguyên; là nơi gặp gỡ giữa văn hóa Jrai, người Kinh và ảnh hưởng kiến trúc Pháp; đồng thời là một không gian tín ngưỡng được cộng đồng địa phương gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Có lẽ điều khiến du khách nhớ nhất về H’Bâu không phải là quy mô của công trình, mà là cảm giác đứng trước một bức tường gạch đã hơn trăm năm tuổi và nhận ra rằng lịch sử đôi khi không nằm trong những tòa nhà nguyên vẹn, mà nằm trong chính những dấu vết còn lại sau thời gian.

Thông tin nhanh về Nhà thờ H’Bâu

Thông tin địa danh và tình trạng di tích được cập nhật theo hồ sơ công bố của tỉnh Gia Lai và các nguồn báo chí năm 2026

Xe du lịch có thể đến chân núi lửa Chư Đăng Ya, sau đó đi xe máy vào nhà thờ nhé